Tezde tablo ve şekil kullanırken amaç, okuyucunun metni okumadan da tablodaki ya da şekildeki bilgiyi doğru anlayabilmesidir. Bunun için her tablo ve şeklin bir numarası, açıklayıcı bir başlığı, metin içinde bir atfı ve gerekiyorsa bir kaynak notu olmalıdır. Bu dört öğeden biri eksik olduğunda biçim kontrolünde düzeltme istenmesi sık rastlanan bir durumdur.
Bu rehberde tablo ile şekil arasındaki farkı, numaralandırma seçeneklerini, başlığın nereye yazılacağını, metin içinde nasıl atıf yapılacağını, başka bir kaynaktan alınan ya da uyarlanan görsellerin nasıl belirtileceğini, sayfa yerleşimini ve tablolar ile şekiller listesinin nasıl hazırlanacağını örneklerle bulacaksınız.
Bir noktayı baştan belirtelim: enstitülerin tez yazım kılavuzları bu konuda birbirinden farklı kurallar koyabilir. Aşağıdaki öneriler yaygın uygulamayı anlatır; çelişki olduğunda her zaman kendi enstitünüzün kılavuzu ve danışmanınızın tercihi geçerlidir.

Tezde tablo ve şekil arasındaki fark nedir?
Tablo, verileri satır ve sütunlar halinde düzenleyen yapıdır. Betimsel istatistikler, test sonuçları, ölçek maddeleri, katılımcı özellikleri ya da literatürdeki çalışmaların karşılaştırması genellikle tabloyla verilir.
Şekil ise tablo dışındaki her türlü görseli kapsar: grafikler, akış diyagramları, kavramsal model çizimleri, haritalar, fotoğraflar, ekran görüntüleri ve çizimler. Kılavuzların çoğu “grafik”, “resim” ya da “diyagram” için ayrı bir numaralandırma istemez; hepsi şekil olarak numaralandırılır. Bazı mühendislik ve mimarlık programları fotoğraflar için ayrı bir “Resim” listesi isteyebilir, bunu kılavuzdan kontrol etmek gerekir.
Hangisini seçeceğinize karar verirken şu soruyu sorun: okuyucunun kesin değerleri mi görmesi gerekiyor, yoksa bir eğilimi ya da ilişkiyi mi? Kesin değerler için tablo, eğilim ve karşılaştırma için şekil daha uygundur. Aynı veriyi hem tabloyla hem grafikle vermek çoğu zaman gereksiz tekrar olarak görülür.
Tezde tablo numaralandırma nasıl yapılır?
Tezde tablo numaralandırma için iki yaygın sistem vardır:
- Bölüm bazlı numaralandırma: Tablo 3.1, Tablo 3.2, Tablo 4.1 gibi. İlk rakam bölüm numarasını, ikinci rakam o bölümdeki sırayı gösterir. Uzun tezlerde ve bölüm sayısı fazla olan çalışmalarda tercih edilir.
- Kesintisiz numaralandırma: Tablo 1, Tablo 2, Tablo 3 gibi. Tez boyunca tek bir sıra izlenir. APA tarzını izleyen bazı sosyal bilimler kılavuzlarında görülür.
Hangi sistemi seçerseniz seçin, şekiller için de aynı mantığı kullanın ve tez boyunca değiştirmeyin. Tablo ve şekil numaraları birbirinden bağımsızdır; yani Tablo 3.2’den sonra gelen ilk şekil Şekil 3.1 olabilir.
Ekler bölümündeki tablolar genellikle ana metinden ayrı numaralandırılır: Ek Tablo 1 ya da Tablo A.1 gibi. Ekte bir tablo varsa, ana metinde ona “bkz. Ek 2” biçiminde yönlendirme yapmak okuyucuya yol gösterir.
Numaraları elle yazmak yerine kelime işlemcinin “resim yazısı ekle” özelliğini kullanmanız önerilir. Böylece araya yeni bir tablo eklediğinizde numaralar ve listeler kendiliğinden güncellenir.
Şekil başlığı nasıl yazılır, tablo başlığı nereye konur?
Türkiye’deki enstitü kılavuzlarının büyük bölümünde yerleşik kural şudur: tablo başlığı tablonun üstüne, şekil başlığı şeklin altına yazılır. APA 7 tarzını benimseyen kılavuzlar ise hem tablo hem şekil için numarayı ve başlığı görselin üstüne koyar. Bu yüzden şekil başlığı nasıl yazılır sorusunun cevabı önce kılavuzunuzun hangi sistemi izlediğine bağlıdır.
İyi bir başlık için şu ilkeler işe yarar:
- Başlık, tablonun ya da şeklin içeriğini tek başına anlatmalıdır. “Bulgular” ya da “Analiz sonuçları” gibi genel başlıklar yeterli değildir.
- Değişkenleri, grubu ve analiz türünü adlandırın: “Katılımcıların Akademik Erteleme Puanlarının Cinsiyete Göre t Testi Sonuçları” gibi.
- Başlığın sonuna nokta konup konmayacağı, ilk harflerin büyük mü yazılacağı ve yazı tipinin kalın mı olacağı kılavuzdan kontrol edilmelidir.
- Uzun başlıklarda ikinci satır, kılavuz aksini söylemiyorsa başlığın ilk harfiyle aynı hizadan başlar.
Metin içinde tabloya ve şekle nasıl atıf yapılır?
Tezdeki her tablo ve şekle metinde en az bir kez atıf yapılmalıdır. Metinde hiç anılmayan bir tablo, jüri üyelerinin “bu tablo neden burada?” sorusunu sormasına yol açar.
Atıf, tablodan önce gelen paragrafta yapılır ve tablo atfın hemen ardından gelir. Örnek cümleler:
- “Katılımcıların demografik özellikleri Tablo 4.1’de sunulmuştur.”
- “Şekil 2.3’te görüldüğü gibi, kuramsal modelde öz yeterlik aracı değişken olarak yer almaktadır.”
- “Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin betimsel istatistikler (Tablo 4.2) incelendiğinde…”
Metinde tablonun tamamını yeniden anlatmayın. Okuyucunun dikkat etmesi gereken en önemli bulguyu bir iki cümleyle vurgulamak yeterlidir. Bulguların metinde nasıl yorumlanacağını tezde bulgular bölümü rehberimizde ayrıntılı anlattık.
“Aşağıdaki tablo” ya da “yukarıdaki şekil” gibi ifadelerden kaçının. Sayfa düzeni değiştiğinde tablo başka bir sayfaya kayabilir; numarayla atıf her durumda doğru kalır.
Başka kaynaktan alınan tablo ve şekiller nasıl belirtilir?
Tezde tablo ve şekil başka bir çalışmadan alındıysa ya da ondan uyarlandıysa bu durum açıkça belirtilmelidir. Aksi halde, metin sizin olsa bile, benzerlik denetiminde ve jüri değerlendirmesinde sorun yaratabilir.
Yaygın üç durum vardır:
- Aynen alıntı: Tablo ya da şekil hiç değiştirilmeden kullanılır. Altına “Kaynak: Yazar (Yıl, s. 45)” biçiminde not yazılır.
- Uyarlama: Orijinal görsel sadeleştirilir, çevrilir ya da yeniden düzenlenir. Not “Yazar (Yıl)’dan uyarlanmıştır” biçiminde yazılır.
- Birden fazla kaynaktan derleme: Literatürdeki çalışmaları karşılaştıran tablolarda kaynaklar tablo içinde ya da notta tek tek belirtilir.
Kendi verinizden ürettiğiniz tablolara kaynak notu yazmanız gerekmez. Bazı kılavuzlar yine de “Kaynak: Araştırma verileri” gibi bir not ister; bu, kılavuza bağlı bir tercihtir.
Kaynak notu, kullandığınız atıf stilinin kurallarına uymalıdır. APA, Chicago ya da IEEE izleyen tezlerde notun biçimi farklılaşır. Yayımlanmış ölçek maddelerini ya da telifli bir şekli olduğu gibi kullanacaksanız, gerekli durumlarda yazardan ya da yayıncıdan izin almak da sizin sorumluluğunuzdadır.
Tablo ve şekil düzenini birlikte kontrol edelim
Tablolarınızın kılavuza uygun olup olmadığından emin değilseniz, kaynak notlarında ya da istatistiksel tabloların düzeninde zorlanıyorsanız taslağınızı birlikte gözden geçirebiliriz. WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Sayfa yerleşimi ve biçim kuralları
Tablo ve şekiller, ilk atıf yapıldıkları paragraftan hemen sonra, mümkünse aynı sayfada yer almalıdır. Sayfada yer kalmadığında görsel bir sonraki sayfanın başına alınır ve aradaki boşluk metinle doldurulur.
Biçimle ilgili sık istenen kurallar şunlardır:
- Tablo ve şekiller sayfa kenar boşluklarının dışına taşmamalıdır. Taşıyorsa yazı tipi küçültülür ya da sayfa yatay yerleştirilir.
- Bir sayfadan uzun tablolar bölünebilir. Bu durumda yeni sayfada başlık satırı tekrarlanır ve “Tablo 4.3 (devamı)” ifadesi kullanılır.
- Tablo içinde dikey çizgiler çoğu kılavuzda önerilmez; yatay çizgiler yeterlidir.
- Tablo içi yazı tipi genellikle metinden bir iki punto küçük olabilir, ancak okunaklı kalmalıdır.
- Şekillerin çözünürlüğü baskıda bulanık görünmeyecek düzeyde olmalı; ekran görüntülerinde gereksiz kısımlar kırpılmalıdır.
- Renkli grafikler siyah beyaz basıldığında da ayırt edilebilmelidir. Bunun için çizgi türü ya da desen farkı kullanmak faydalıdır.
Tablolar listesi ve şekiller listesi nasıl hazırlanır?
Tablolar listesi ve şekiller listesi, tezin ön kısmında içindekiler sayfasından sonra yer alır. Her satırda tablo numarası, başlığı ve sayfa numarası bulunur. Listedeki başlık, metindeki başlıkla birebir aynı olmalıdır.
Listeleri elle yazmak yerine kelime işlemcinin “şekiller tablosu ekle” özelliğiyle otomatik oluşturmak hem zaman kazandırır hem hata riskini azaltır. Bunun için her tablo ve şekil başlığını resim yazısı olarak eklemiş olmanız gerekir. Son düzenlemelerden sonra listeyi güncellemeyi unutmayın.
Listelerin içindekiler sayfasıyla birlikte nasıl düzenleneceğini tez içindekiler sayfası rehberimizde adım adım anlattık. Kısaltmalar ve simgeler listesi isteniyorsa, sıralama genellikle içindekiler, tablolar listesi, şekiller listesi, kısaltmalar şeklindedir; ancak bu sıra da kılavuzdan kontrol edilmelidir.
İstatistiksel bulgular tabloda nasıl raporlanır?
Nicel tezlerde tabloların büyük bölümü analiz sonuçlarını içerir. Bu tablolarda okuyucunun ihtiyaç duyduğu bilgiyi eksiksiz ama sade biçimde vermek önemlidir.
- Grup adları, örneklem büyüklükleri (n), ortalama ve standart sapma gibi temel değerleri ekleyin.
- Test istatistiğini (t, F, χ² gibi), serbestlik derecesini ve p değerini kılavuzun istediği biçimde yazın.
- Ondalık basamak sayısını tablo boyunca aynı tutun; genellikle iki basamak yeterlidir.
- Kısaltmaları ve simgeleri tablonun altındaki notta açıklayın.
- İstatistik programının ham çıktısını ekran görüntüsü olarak koymayın; değerleri kendi tablonuza aktarın.
Analizlerin hangi değişkenlerle ve hangi örneklemle yapıldığı yöntem bölümü ile tutarlı olmalıdır. Tabloda yöntemde anılmayan bir analiz görmek, jürinin en sık işaretlediği tutarsızlıklardan biridir.
Tablo ve şekillerde sık yapılan hatalar
Biçim kontrolünde ve savunmada sık rastlanan hatalar şunlardır:
- Metinde hiç atıf yapılmayan tablo ya da şekil kullanmak.
- Tablo başlığını alta, şekil başlığını üste yazmak; yani kılavuzun tersini uygulamak.
- Numaralandırmada atlama ya da tekrar: Tablo 3.2’den sonra Tablo 3.4’e geçmek.
- Başka bir kaynaktan alınan görselin kaynağını belirtmemek.
- Aynı veriyi hem tablo hem grafik olarak vermek.
- Listedeki başlık ile metindeki başlığın farklı olması.
- İngilizce bir kaynaktan alınan tabloyu çevirmeden kullanmak.
- Okunamayacak kadar küçük yazı tipi ya da düşük çözünürlüklü görsel kullanmak.
Teslimden önce tüm tablo ve şekilleri tek tek açıp numara, başlık, atıf ve kaynak notu açısından kontrol etmek, bu hataların çoğunu yakalamanızı sağlar.
Teslim öncesi kısa kontrol listesi
Tezde tablo ve şekil düzenini bitirdiğinizde şu soruları kendinize sorun:
- Her tablo ve şeklin numarası var mı ve numaralar sıralı mı?
- Başlıklar kılavuzun istediği yerde ve biçimde mi?
- Her birine metinde en az bir kez atıf yapılmış mı?
- Alıntı ya da uyarlama olanların kaynak notu yazılmış mı?
- Kısaltmalar tablo notunda açıklanmış mı?
- Tablolar listesi ve şekiller listesi güncel mi, başlıklar metinle aynı mı?
- Görseller baskıda okunaklı mı?
Bu listeyi danışmanınıza göndermeden önce bir kez, son teslimden önce bir kez daha uygulamak yeterlidir.
Tezde tablo ve şekil hakkında sık sorulan sorular
Tablo başlığı üstte mi altta mı olmalı?
Türkiye’deki enstitü kılavuzlarının çoğunda tablo başlığı tablonun üstüne, şekil başlığı şeklin altına yazılır. APA 7 izleyen kılavuzlarda ise ikisinin başlığı da üstte yer alır. Kendi kılavuzunuzu esas alın.
Grafikler tablo mu şekil mi sayılır?
Grafikler şekil olarak numaralandırılır. Tablo dışındaki tüm görseller, yani grafik, diyagram, fotoğraf ve harita, kılavuz ayrı bir liste istemiyorsa şekil kabul edilir.
Kendi hazırladığım tabloya kaynak yazmalı mıyım?
Kendi verinizden üretilen tablolar için kaynak notu zorunlu değildir. Bazı kılavuzlar “Kaynak: Araştırma verileri” notunu ister; bu durumda kılavuza uyun.
Tablo iki sayfaya bölünebilir mi?
Evet. Bölünen tablonun yeni sayfasında başlık satırı tekrarlanır ve “Tablo 4.3 (devamı)” gibi bir ifade kullanılır. Mümkünse kısa tabloları bölmemeye çalışın.
SPSS çıktısını doğrudan teze koyabilir miyim?
Önerilmez. Ham çıktılar gereksiz bilgi içerir ve kılavuz biçimine uymaz. Gerekli değerleri kendi tablonuza aktarmanız daha doğru olur.
Özetle, tezde tablo ve şekil kullanırken her görselin bir numarası, açıklayıcı bir başlığı, metinde bir atfı ve gerekiyorsa bir kaynak notu olmalıdır. Bu düzeni baştan kurduğunuzda biçim kontrolü daha hızlı geçer ve jüri bulgularınızı daha kolay takip eder.