Tez önsözü, tezin ön kısmında yer alan ve çalışmanın nasıl ortaya çıktığını, size kimlerin destek olduğunu kısa ve kişisel bir dille anlatan sayfadır. Kısa cevap şudur: bir sayfayı geçmeyen, resmî ama samimi bir metin yazın; önce danışmanınıza, sonra jüriye, kurumlara ve ailenize teşekkür edin ve metni tarih ile adınızla bitirin.
Önsöz, tezin bilimsel değerlendirmesine doğrudan girmez. Ancak jürinin ve okurun ilk okuduğu sayfalardan biridir. Bu nedenle özensiz bir önsöz, emek verilmiş bir tezin ilk izlenimini zayıflatabilir. Bu rehberde önsöz ile teşekkür sayfasının farkını, kime hangi sırayla teşekkür edileceğini, biçim kurallarını ve örnek metinleri bulacaksınız.
Tez önsözü nedir ve tezin neresinde yer alır?
Önsöz, tezin ana metninden önce gelen ön kısım sayfalarından biridir. Türkiye’deki tezlerde genellikle iç kapak, onay sayfası ve etik beyanından sonra, özet sayfalarından önce ya da sonra yer alır. Sayfa numarası çoğu zaman Roma rakamıyla verilir.
Bununla birlikte sıralama enstitüden enstitüye değişir. Bazı kılavuzlar önsözü özetten önce, bazıları ise özetlerden sonra ister. Bu yüzden sayfa düzenini kurmadan önce enstitünüzün tez yazım kılavuzunu açın. Ön kısım sayfalarının genel düzeni için tez formatlama kılavuzu yazımıza da bakabilirsiniz.
Önsözün temel işlevi okura çalışmanın arka planını kısaca tanıtmak ve emeği geçenlere teşekkür etmektir. Dolayısıyla burada bulgu, yöntem ya da kaynak tartışması yapılmaz.
Yine de önsöz, tezin kimliği hakkında okura ipucu verir. Örneğin bir saha çalışmasında veri toplamanın nasıl zorlu bir süreç olduğunu tek cümleyle belirtmek, okurun çalışmayı daha iyi anlamasını sağlar. Ancak bu anlatımı kısa tutmak ve ayrıntıyı yöntem bölümüne bırakmak gerekir.
Önsöz ile teşekkür sayfası arasındaki fark nedir?
Bu iki sayfa sık karıştırılır. Bazı kılavuzlar yalnızca “Önsöz” başlığını kullanır ve teşekkürleri bu sayfaya dahil eder. Bazıları ise “Teşekkür” adında ayrı bir sayfa ister. Aşağıdaki tablo farkı özetler.
| Özellik | Önsöz | Teşekkür sayfası |
|---|---|---|
| Amaç | Çalışmanın arka planını ve teşekkürleri birlikte sunmak | Yalnızca destek verenlere teşekkür etmek |
| İçerik | Konuyu seçme nedeni, süreç, teşekkürler | Kişi ve kurumlara yönelik teşekkürler |
| Uzunluk | Genellikle bir sayfa | Genellikle yarım ile bir sayfa arası |
| Kapanış | Tarih, yer ve yazarın adı | Çoğu zaman yalnızca yazarın adı |
| Kullanım | Türkçe tezlerde en yaygın biçim | Bazı kılavuzlarda ve İngilizce tezlerde (Acknowledgements) |
Kısacası tez önsözü daha geniş bir çerçeve sunar; teşekkür sayfası ise yalnızca teşekkürlere odaklanır. Kılavuzunuz ikisinden birini istiyorsa, diğerini ayrıca eklemenize gerek yoktur.
Tez önsözünde neler yer almalı?
İyi bir önsöz üç ya da dört kısa paragraftan oluşur. Her paragrafın belirli bir görevi vardır. Böylece metin dağınık görünmez ve okur kolayca takip eder.
- Giriş paragrafı: Konuyu neden seçtiğinizi ya da çalışmanın hangi ihtiyaçtan doğduğunu bir iki cümleyle anlatın.
- Akademik teşekkürler: Danışmanınıza, varsa eş danışmanınıza ve tez izleme komitesi üyelerine teşekkür edin.
- Kurumsal teşekkürler: Destek aldığınız proje, burs veya veri topladığınız kurumları belirtin.
- Kişisel teşekkürler: Ailenize, arkadaşlarınıza ve süreçte yanınızda olanlara kısaca teşekkür edin.
Paragrafları bu sırayla yazmak, metne doğal bir akış kazandırır. Bununla birlikte her paragrafı iki üç cümleyle sınırlamak, önsözün bir sayfayı aşmasını önler. Ayrıca son satıra tarih ve adınızı yazmayı unutmayın. Örneğin “Ankara, 2026” ve altında ad soyad biçimi yaygın olarak kullanılır.
Kime hangi sırayla teşekkür edilir?
Teşekkür sırası, akademik gelenekte genellikle resmîden kişisele doğru ilerler. Bu sıra, katkının türünü de yansıtır. Aşağıdaki liste yaygın bir sıralama örneğidir.
- Tez danışmanı ve varsa eş danışman
- Tez izleme komitesi ve jüri üyeleri
- Bölümdeki diğer öğretim üyeleri
- Projeyi ya da bursu destekleyen kurumlar
- Veri toplamaya izin veren kurumlar ve katılımcılar
- Çalışma arkadaşları, aile ve yakınlar
Öte yandan jüri üyelerine teşekkür, savunmadan önce teslim edilen nüshada bazen uygun görülmez. Bu durumda jüriye yönelik cümleyi son nüshaya eklemek daha doğru olur. Katılımcılara teşekkür ederken ise kimlik bilgisi vermeyin; özellikle etik kurul izni olan çalışmalarda gizlilik kuralları burada da geçerlidir.
Peki birden fazla danışmanınız varsa ne yapmalısınız? Bu durumda önce asıl danışmana, ardından eş danışmana teşekkür etmek yaygın bir uygulamadır. Ayrıca süreç içinde danışman değişikliği yaşandıysa, önceki danışmanınızın katkısını da ayrı bir cümleyle belirtmek nazik ve doğru bir yaklaşımdır. Unvanları tam ve güncel biçimde yazmak da saygının bir göstergesidir.
Tez önsözü için biçim kuralları nelerdir?
Biçim kuralları enstitü kılavuzuna bağlıdır. Ancak birçok kılavuzda ortak olan bazı noktalar vardır. Bu noktalar, önsözün tezin geri kalanıyla uyumlu görünmesini sağlar.
- Başlık: “ÖNSÖZ” ya da “TEŞEKKÜR” başlığı genellikle büyük harfle ve ortalanarak yazılır.
- Uzunluk: Çoğu kılavuz bir sayfayı aşmamasını önerir.
- Yazı tipi ve aralık: Ana metinle aynı yazı tipi ve satır aralığı kullanılır.
- Sayfa numarası: Ön kısım sayfalarında olduğu gibi küçük Roma rakamı tercih edilir.
- İçindekilerde yer: Önsöz genellikle içindekiler listesinde gösterilir.
Örneğin ana metniniz 12 punto ve 1,5 satır aralığıyla yazılmışsa, önsözde de aynı ayarları kullanın. Farklı bir yazı tipi seçmek, sayfanın tezden kopuk görünmesine yol açar.
Bunun yanı sıra hizalama konusuna da dikkat edin. Metin genellikle iki yana yaslı yazılır ve paragraf başlarında girinti kullanılır. Kılavuzunuz farklı bir düzen istiyorsa, onu tercih edin. Son olarak tarih ve isim satırını sayfanın sağ alt kısmına yerleştirmek yaygın bir uygulamadır.
Tezinizin ön kısmını birlikte kontrol edelim
Önsöz, özet ve diğer ön kısım sayfalarınızı enstitü kılavuzunuza uyum açısından birlikte gözden geçirebilir, biçim ve dil konusunda yol gösterebiliriz. Metin sizin adınızla, sizin tarafınızdan yazılır; biz akademik rehberlik sağlarız. WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Tez önsözünün dili nasıl olmalı?
Önsöz, tezin en kişisel sayfasıdır. Yine de akademik bir belgenin parçası olduğunu unutmamak gerekir. Bu nedenle dil hem samimi hem de ölçülü olmalıdır.
Birinci tekil şahıs kullanımı önsözde genellikle kabul görür. Örneğin “Bu çalışmanın her aşamasında bana yol gösteren danışmanım …” cümlesi doğaldır. Ancak abartılı övgülerden, şaka ya da argo ifadelerden ve kişisel sorunların ayrıntılı anlatımından kaçının.
Ayrıca imla ve noktalama hataları bu sayfada daha çok göze çarpar. Çünkü önsöz kısa bir metindir ve dikkatle okunur. Yazım hatalarını önlemek için tezde yaygın dil ve anlatım hataları yazımızdaki kontrol önerilerini uygulayabilirsiniz.
Örnek bir tez önsözü metni nasıl olur?
Aşağıdaki örnek, kurgusal bir yüksek lisans tezi için hazırlanmıştır. Kişi ve kurum adları yer tutucu olarak verilmiştir; kendi bilgilerinizle değiştirmeniz gerekir.
“Bu çalışma, okul öncesi eğitimde dijital materyal kullanımına duyduğum ilgiyle başladı ve uygulamada karşılaştığım sorulara yanıt arama isteğiyle şekillendi.
Tez sürecinin her aşamasında bilgisi ve sabrıyla bana yol gösteren danışmanım Unvan Ad Soyad’a içtenlikle teşekkür ederim. Değerli görüşleriyle çalışmaya katkı sağlayan tez izleme komitesi üyelerine de teşekkürü bir borç bilirim.
Veri toplama sürecinde izin ve kolaylık sağlayan okul yönetimlerine ve çalışmaya gönüllü olarak katılan öğretmenlere teşekkür ederim.
Son olarak, bu süreçte desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen aileme ve arkadaşlarıma sonsuz teşekkürlerimi sunarım.”
Şehir, 2026 — Ad SOYAD
Görüldüğü gibi örnek dört kısa paragraftan oluşur ve bir sayfayı geçmez. Böylece okur metni kısa sürede okur ve önemli teşekkürler gözden kaçmaz.
Doktora tezlerinde ise önsöz biraz daha geniş olabilir. Özellikle birden fazla kurumda çalışma yapıldıysa ya da yurt dışı araştırma desteği alındıysa, bu destekleri ayrı cümlelerle belirtmek uygun olur. Yine de ölçülü bir uzunluk korunmalıdır.
Önsöz yazarken nelerden kaçınmalı?
Önsöz kısa bir metin olduğu için küçük hatalar bile dikkat çeker. Taslağınızı tamamladıktan sonra aşağıdaki noktaları kontrol edin.
- Bölümün özetini yazmak: Bulgular ve sonuçlar önsözün değil, özetin konusudur.
- Bir sayfayı aşmak: Uzun önsözler okuru yorar ve kılavuz sınırını aşabilir.
- Unvanları yanlış yazmak: Danışman ve komite üyelerinin güncel unvanlarını kontrol edin.
- Katılımcı kimliğini açıklamak: Gizlilik gerektiren çalışmalarda isim vermeyin.
- Hazır metni olduğu gibi kopyalamak: Başka tezlerdeki önsözleri aynen almak intihal sayılabilir.
- Tarih ve imzayı unutmak: Metnin sonunda yer ve yıl ile adınızı yazın.
Örnek önsözleri incelemek isterseniz YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açık tezlerin ön kısımlarına bakabilirsiniz. Ancak bu metinleri yalnızca yapı fikri edinmek için kullanın.
Kendi metninizi yazdıktan sonra bir gün bekleyip yeniden okuyun. Böylece gözden kaçan tekrarları ve uzun cümleleri daha kolay fark edersiniz. Bunun yanı sıra metni danışmanınıza son nüshayla birlikte göndermek, olası unvan ve isim hatalarını önler.
Önsöz ne zaman yazılmalı?
Tez önsözü genellikle en son yazılan sayfadır. Çünkü süreç tamamlandığında kimlerin katkı verdiğini daha net görürsünüz. Ayrıca son nüshada jüri önerileriyle yapılan düzeltmeleri de hesaba katabilirsiniz.
Bununla birlikte süreç boyunca kısa notlar almak işinizi kolaylaştırır. Bu notları bir dosyada toplamak, son aşamada metni hızla yazmanızı sağlar. Örneğin veri toplamada yardım eden bir kurum yetkilisinin adını o gün not ederseniz, aylar sonra unutma riskini ortadan kaldırırsınız. Giriş bölümünü de son aşamada gözden geçirmeniz gerekiyorsa, etkili giriş ve sonuç bölümleri rehberimiz iki bölümü birlikte düzenlemenize yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Tez önsözü kaç sayfa olmalı?
Çoğu enstitü kılavuzu bir sayfayı aşmamasını önerir. Bazı kılavuzlar ise kesin bir sınır koymaz. Yine de kısa ve öz bir metin her zaman daha etkilidir.
Önsözde aileye teşekkür etmek uygun mu?
Evet, uygun ve yaygındır. Ancak kişisel teşekkürleri akademik teşekkürlerden sonra ve kısa tutmak gerekir.
Önsöze kaynak eklenir mi?
Hayır. Önsöz kişisel bir metindir ve kaynak gösterimi gerektirmez. Alıntı yapmak istiyorsanız bunu çok kısa tutun.
İngilizce tezlerde önsöz nasıl adlandırılır?
İngilizce tezlerde genellikle “Acknowledgements” başlığı kullanılır. Bazı tezlerde ayrıca “Preface” bölümü de bulunabilir.
Önsöz ile özet aynı sayfada olabilir mi?
Hayır. Önsöz ve özet ayrı sayfalarda, kılavuzun belirttiği sırayla yer alır.
Özetle, iyi bir tez önsözü kısa, düzenli ve içtendir. Danışmanınızdan başlayarak katkı verenlere sırayla teşekkür eder, kılavuzun biçim kurallarına uyar ve tarih ile adınızla biter. Bu sayfayı tezin son aşamasında, notlarınızdan yararlanarak yazarsanız hem zaman kazanır hem de kimseyi unutmamış olursunuz.
