Tez yazım sürecinde literatür taraması, çalışmanın teorik temelini oluşturmak için vazgeçilmez bir aşamadır. Literatür taraması, belirli bir konuyla ilgili mevcut bilgilerin kapsamlı bir şekilde incelenmesini ve bu bilgilerden yola çıkarak araştırmanın yönlendirilmesini sağlar. İyi bir literatür taraması, araştırma konusundaki bilgi boşluklarını belirlemenize ve çalışmanızın literatüre nasıl katkıda bulunacağını anlamanıza yardımcı olur.
Bu makalede, etkili bir literatür taraması için izlenmesi gereken adımlar, kullanılan araçlar ve yapılan yaygın hatalar detaylı bir şekilde ele alınacaktır.
Literatür Taramasının Amacı ve Önemi
Literatür taramasının temel amacı, bir araştırma sorusuna ya da hipoteze yönelik mevcut çalışmaları inceleyerek, bu alandaki bilgi birikimini anlamaktır. Ayrıca, araştırmanızın literatürdeki boşlukları nasıl dolduracağını ve mevcut bilgilere nasıl katkı sağlayacağını belirlemek için kullanılır.
- Araştırmanın Teorik Çerçevesini Belirler: Literatür taraması, çalışmanızın dayandığı teorileri ve kavramları belirlemenize olanak tanır.
- Araştırma Sorularını Netleştirir: Konuyla ilgili mevcut çalışmaların incelenmesi, araştırma sorularınızı daha net hale getirir.
- Metodolojik Yönlendirme Sağlar: Daha önceki çalışmaların yöntemlerini incelemek, kendi çalışmanız için en uygun yöntemleri seçmenizi sağlar.
- Bilgi Boşluklarını Belirler: Mevcut çalışmaların ele almadığı veya eksik bıraktığı noktaları belirleyerek, bu boşlukları dolduracak bir çalışma yapabilirsiniz.
Etkili Literatür Taraması İçin Adımlar
- Araştırma Konusunu Netleştirme Literatür taramasına başlamadan önce, araştırma konunuzu netleştirmeniz ve spesifik bir araştırma sorusu belirlemeniz gerekir. Bu, literatür taramasını daha odaklı ve verimli hale getirir.
- Anahtar Kelimelerin Belirlenmesi Literatür taraması sırasında kullanılacak anahtar kelimeler, arama sürecinin temelini oluşturur. Anahtar kelimeleri belirlerken, konuyla ilgili temel kavramları ve terimleri göz önünde bulundurun.
- Örnek: “sosyal medya kullanımının akademik başarı üzerindeki etkileri” konusunu araştırıyorsanız, anahtar kelimeleriniz “sosyal medya,” “akademik başarı,” “öğrenci performansı” olabilir.
- Veritabanlarının Kullanımı Literatür taraması sırasında farklı akademik veritabanlarından yararlanmak önemlidir. Aşağıda, en yaygın kullanılan veritabanlarından bazıları verilmiştir:
- Google Scholar: Genel bir akademik makale arama motoru.
- JSTOR: Sosyal bilimler ve beşeri bilimler alanında kapsamlı bir veritabanı.
- PubMed: Tıp ve biyoloji alanındaki akademik çalışmalar için kullanılır.
- Scopus ve Web of Science: Multidisipliner akademik makalelere erişim sağlar.
- Kaynakları Değerlendirme ve Seçme Literatür taraması sırasında, tüm kaynaklar eşit derecede değerli değildir. Kaynakların güvenilirliğini, güncelliğini ve çalışmanızla ilgili olup olmadığını değerlendirmelisiniz.
- Hakemli Makaleler: Güvenilirlik açısından öncelikli tercih edilmelidir.
- Kitaplar: Konuyla ilgili kapsamlı bilgi sağlasa da güncellik açısından değerlendirilmelidir.
- Konferans Bildirileri: Özellikle yeni gelişmeler ve trendler hakkında bilgi sağlayabilir.
- Kaynakların Organizasyonu Literatür taraması sırasında bulduğunuz kaynakları organize etmek, daha sonra bu kaynaklara kolayca erişebilmenizi sağlar. Referans yönetim yazılımları bu süreçte büyük bir kolaylık sunar:
- Mendeley, Zotero ve EndNote: Kaynakları düzenlemek, notlar almak ve atıf yapmak için kullanılabilir.
- Not Alma ve Özet Çıkarma Literatür taraması sırasında önemli bulduğunuz bilgileri özetleyin. Her kaynaktan anahtar fikirleri ve tezinizle olan bağlantısını not alın.
Literatür Taramasında Yaygın Hatalar
- Yüzeysel Taramalar Yapmak: Literatür taramasını sadece belirli birkaç kaynağa dayandırmak, çalışmanın teorik temelini zayıflatabilir.
- Güncel Olmayan Kaynakları Kullanmak: Hızla değişen akademik alanlarda, eski kaynaklar çalışmanızı güncellikten uzaklaştırabilir.
- Bağlantısız Kaynaklar Kullanmak: Araştırma konunuzla doğrudan ilgili olmayan kaynaklara yer vermek, tezinizin odak noktasını dağıtabilir.
- Kaynakları Düzensiz Yönetmek: Organizasyon eksikliği, çalışmanızın ilerleyen aşamalarında kaynakları tekrar bulmanızı zorlaştırabilir.
Sonuç: Etkili Literatür Taramasıyla Güçlü Bir Tez
Etkili bir literatür taraması, güçlü bir tez yazımının temelidir. Literatür taramasına gereken özeni göstererek, çalışmanızın teorik çerçevesini sağlam temeller üzerine inşa edebilirsiniz. Bu süreçte kullanılan araçlar ve yöntemler, süreci daha verimli ve organize hale getirebilir. Unutmayın, literatür taraması sadece bir bilgi toplama süreci değil, aynı zamanda araştırmanızı şekillendiren ve yönlendiren bir araçtır.