IEEE telif hakkı ve açık erişim konusu, makaleniz kabul edildiğinde vereceğiniz en önemli kararlardan biridir: geleneksel yayında IEEE Copyright Form imzalanır ve makalenin telif hakkı IEEE’ye devredilir; açık erişimde ise makale CC BY ya da CC BY-NC-ND lisansıyla yayımlanır ve telif hakkı yazarda kalır. Kısa cevap şudur: hangi yolu seçerseniz seçin, IEEE’de yayımlanmış makalenizi tezinizde izin istemeden kullanabilirsiniz; ancak IEEE’nin belirttiği kaynak ve telif satırı koşullarını yerine getirmeniz gerekir.
Bu yazıda IEEE Author Center’daki resmî açıklamalara dayanarak telif devri, açık erişim lisansları, açık erişim dergi türleri ve yayımlanmış bir makalenin tezde yeniden kullanımı konularını adım adım anlatıyoruz. Ücretler ve politikalar değişebildiği için karar vermeden önce IEEE açık erişim hakları sayfasını mutlaka güncel hâliyle kontrol edin.
IEEE Copyright Form nedir ve ne zaman imzalanır?
IEEE Author Center’a göre IEEE Copyright Form, açık erişim olmayan bütün yayınlar için gereklidir; kamu malı niteliğindeki materyaller bunun dışındadır. Formun imzalanması, makalenin mülkiyetini IEEE’ye devreder. Form, Electronic IEEE Copyright Form (eCF) adı verilen çevrim içi sistemle doldurulur; sistem durumunuza uygun sözleşmeyi kendisi belirler.
Devlet çalışanlarının yazdığı makaleler için farklı bir form gerekebilir. Makale hem devlet çalışanı hem de devlet çalışanı olmayan yazarlar tarafından yazılmışsa, formun devlet çalışanı olmayan yazarlardan biri tarafından imzalanması istenir.
Telif devri, makaleyi bir daha hiç kullanamayacağınız anlamına gelmez. IEEE, yazarların çalışmalarının tamamını ya da bir kısmını başka eserlerinde yeniden kullanmasına izin verir; ancak üçüncü kişilerin yeniden basım veya yeniden yayım taleplerine izin verme hakkı yazara geçmez, bunun için IEEE’den izin alınması gerekir.
Açık erişimde hangi lisanslar kullanılır?
IEEE’de açık erişimle yayımlanan bütün makaleler iki Creative Commons lisansından biriyle yayımlanır. Her iki lisansta da telif hakkı yazarda kalır, ancak yeniden kullanım kapsamı farklıdır:
| Lisans | Ticari kullanım | Türev eser | Telif hakkı |
|---|---|---|---|
| CC BY (Creative Commons Attribution) | İzin verilir | İzin verilir | Yazarda kalır |
| CC BY-NC-ND (Attribution, NonCommercial, No Derivatives) | İzin verilmez | İzin verilmez; eser değiştirilemez | Yazarda kalır |
| Geleneksel yayın (IEEE Copyright Form) | IEEE izni gerekir | IEEE izni gerekir | IEEE’ye devredilir |
IEEE ayrıca CC BY lisanslarında içeriğin intihal ya da hak ihlali gibi kötüye kullanımlara karşı korunmasında sorumluluğun yazarlarda olduğunu hatırlatır. Lisans seçimini yaparken makalenizin ileride nasıl kullanılmasını istediğinizi düşünün: geniş yeniden kullanım mı, yoksa değiştirilmeden ve ticari olmayan amaçlarla paylaşım mı?
IEEE açık erişim seçenekleri nelerdir?
IEEE, açık erişim yayıncılığı için üç seçenek sunar:
- Hibrit dergiler: Abonelikle yayımlanan geleneksel dergilerdir, ancak açık erişim makale de kabul ederler. IEEE’ye göre yüzden fazla Transactions, Journals ve Letters hibrit yayını destekler.
- Konu odaklı (topical) dergiler: Belirli bir alana ayrılmış, tamamen açık erişimli dergilerdir.
- IEEE Access: IEEE’nin bütün ilgi alanlarını kapsayan, çok disiplinli ve tamamen açık erişimli dergisidir.
Açık erişimle yayımlamak bir makale işlem ücreti (APC) ödenmesini gerektirir. Güncel ücretler IEEE’nin Article Processing Charges listesinde yer alır ve bazı dergiler sayfa aşımı gibi ek ücretler de uygulayabilir. Ücret konusunu planlarken kurumunuzun yayın desteklerini ve olası anlaşmalarını da araştırın; ayrıca IEEE’nin düşük ve alt-orta gelirli ülkelerdeki yazarlar için indirim programı bulunduğunu, bu programın koşullarının resmî sayfada açıklandığını not edin.
Yayımlanmış IEEE makalesi teze nasıl eklenir?
IEEE telif hakkı ve açık erişim konusunda lisansüstü öğrencilerin en çok sorduğu soru budur. IEEE Author Center, yayımlanmış makalenizi tezinizde izin istemeden kullanabileceğinizi belirtir; yalnızca neyi yeniden kullandığınıza göre bazı koşulları yerine getirmeniz gerekir:
- Metin alıntıları: Özgün makalenin tam künyesini ve ardından IEEE telif satırını (© yıl IEEE) verin. Makalenin önemli bir bölümünü kullanıyorsanız ve kıdemli yazar siz değilseniz, kıdemli yazarın onayını alın.
- Şekil ve tablolar: Yeniden kullanılan her şekil ve tablonun yanında IEEE telif satırı yer almalıdır.
- Makalenin tamamı: Kaynakçada “© yıl IEEE. Reprinted, with permission, from [özgün makalenin tam künyesi].” ifadesini kullanın.
Tezinizi üniversitenizin web sitesinde ya da deposunda yayımlayacaksanız, IEEE ayrıca belirli bir bilgilendirme metninin eklenmesini ister. Bu metnin güncel ifadesini IEEE Author Center’daki telif ihlalinden kaçınma sayfasından kopyalamanız en doğru yoldur. Açık erişimle yayımlanmış bir makalede ise koşulları makalenin CC lisansı belirler.
Tezinize makale eklerken birlikte kontrol edelim
Yayımlanmış makalenizi tezinize eklerken telif satırları, kaynak gösterimi ve şekil izinleri konusunda emin olmak istiyorsanız, ilgili bölümleri birlikte gözden geçirebiliriz. WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Makaleyi teze eklemeden önce kontrol listesi
Telif koşullarını yerine getirmek kadar, tezin kendi kurallarına uyum da önemlidir. Yayımlanmış bir makaleyi tezinize eklemeden önce şu noktaları gözden geçirin:
- Enstitü kuralları: Bazı enstitüler makalelerden oluşan tez biçimine izin verir, bazıları ise makalenin tez metnine yeniden yazılarak dahil edilmesini ister. Önce kendi kılavuzunuza bakın.
- Ortak yazar onayları: Makalede birden fazla yazar varsa, özellikle önemli bölümleri kullanacaksanız diğer yazarları bilgilendirin ve gerekiyorsa yazılı onay alın.
- Benzerlik raporu: Yayımlanmış makaleniz benzerlik taramasında eşleşme olarak görünebilir. Bu durumu danışmanınıza önceden açıklayın ve makaleye açıkça atıf yapın.
- Katkı beyanı: Ortak yazarlı çalışmalarda kendi katkınızı kısa bir notla belirtmek jürinin değerlendirmesini kolaylaştırır.
- Sürüm kontrolü: Teze eklediğiniz metnin yayımlanan sürümle mi yoksa kabul edilen sürümle mi aynı olduğunu not edin.
Bu adımlar küçük görünse de tez teslimi sırasında ortaya çıkabilecek soruları baştan önler ve jüri önünde çalışmanızın özgünlüğünü açıkça göstermenizi sağlar.
Başkasının IEEE makalesinden şekil kullanmak için ne yapılmalı?
Kendi makaleniz dışındaki IEEE içeriklerini, yani metin, şekil veya tabloları yeniden üretmek için genel kural olarak izin almanız gerekir. IEEE bu izinleri Copyright Clearance Center’ın RightsLink hizmeti üzerinden verir. İzin talebi, IEEE Xplore’da makalenin özet sayfasındaki telif simgesine tıklanarak başlatılır.
Pratikte şu yolu izlemek işinizi kolaylaştırır: önce şeklin gerçekten gerekli olup olmadığını düşünün; çoğu zaman veriyi kendi grafiğinizle yeniden çizip kaynağa atıf yapmak yeterlidir. Şeklin kendisini kullanmanız gerekiyorsa izin sürecini tez tesliminden önce tamamlayın ve izin belgesini saklayın. Açık erişimli ve CC BY lisanslı makalelerde ise lisans koşullarına uygun atıfla yeniden kullanım mümkündür.
IEEE telif hakkı ve açık erişim: hangisini seçmeli?
IEEE telif hakkı ve açık erişim tercihi, yayın sürecinin sonunda değil, dergi seçimi aşamasında düşünülmelidir. Çünkü hedef derginin türü seçeneklerinizi belirler. Örneğin tamamen açık erişimli bir dergide geleneksel yayın seçeneği yoktur. Hibrit bir dergide ise iki yol da açıktır. Bu nedenle gönderimden önce ortak yazarlarla konuşmak, kabul sonrası aceleyle karar vermekten daha sağlıklıdır.
Seçim tamamen sizin ve ortak yazarlarınızın önceliklerine bağlıdır. Karar verirken şu soruları birlikte değerlendirin:
- Finansman kuruluşunuz ya da üniversiteniz açık erişim yayın şartı koşuyor mu?
- Makale işlem ücreti için kurumsal bir destek ya da anlaşma var mı?
- Makalenizin ticari amaçlarla yeniden kullanılmasına izin vermek istiyor musunuz?
- Hedef derginiz hibrit mi, tamamen açık erişimli mi?
Dergi seçimi ve gönderim öncesi hazırlık için IEEE makale yazma rehberimiz bu konunun çatı içeriğidir. Makale bölümlerinin yapısı için IEEE araştırma makalesi bölümleri, yazım kuralları için ise IEEE Editorial Style Manual yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Telif devri ile açık erişim arasındaki temel fark nedir?
Geleneksel yayında telif hakkı Copyright Form ile IEEE’ye devredilir; açık erişimde ise makale CC lisansıyla yayımlanır ve telif hakkı yazarda kalır.
Yayımlanmış IEEE makalemi tezimde kullanmak için izin almalı mıyım?
IEEE’ye göre hayır; ancak tam künye, telif satırı ve gerekirse kıdemli yazar onayı gibi koşulları yerine getirmeniz gerekir.
Açık erişim ücretli mi?
Evet. Açık erişim yayını bir makale işlem ücreti gerektirir. Güncel tutarları IEEE’nin resmî listesinden kontrol edin.
CC BY ile CC BY-NC-ND arasında nasıl seçim yapmalıyım?
Ticari kullanım ve türev eserlere izin vermek istiyorsanız CC BY, eserin değiştirilmeden ve ticari olmayan amaçlarla paylaşılmasını istiyorsanız CC BY-NC-ND uygundur. Finansman kuruluşunuzun şartlarını da kontrol edin.
Başka bir yazarın IEEE makalesindeki şekli tezime koyabilir miyim?
Genellikle izin gerekir. İzin, IEEE Xplore üzerinden RightsLink hizmetiyle talep edilir; açık erişimli makalelerde lisans koşulları geçerlidir.
Özetle, IEEE telif hakkı ve açık erişim kararında iki yol vardır: Copyright Form ile telifi IEEE’ye devretmek ya da makale işlem ücreti ödeyerek CC lisansıyla açık erişimde yayımlamak. Her iki durumda da makalenizi tezinizde kullanabilirsiniz; önemli olan IEEE’nin belirttiği künye, telif satırı ve izin koşullarını eksiksiz uygulamaktır.
