TİK Raporu Nasıl Yazılır? Tez İzleme Komitesi Rehberi

TİK raporu, doktora öğrencisinin tez izleme komitesine her dönem sunduğu yazılı ilerleme raporudur. Kısaca iki soruya yanıt verir: son toplantıdan bu yana tez çalışmasında ne yaptınız ve önümüzdeki dönemde ne yapacaksınız? Komite bu rapora ve toplantıdaki sunumunuza bakarak çalışmanızı başarılı ya da başarısız olarak değerlendirir.

Bu rehberde raporun ne zaman ve kime sunulduğunu, hangi bölümlerden oluştuğunu ve ilerlemenin somut biçimde nasıl anlatıldığını örneklerle açıklıyoruz. Ayrıca toplantıda sık sorulan soruları ve başarısız değerlendirmeye yol açan hataları da ele alıyoruz. Böylece her dönemi kaygıyla değil, hazırlıklı biçimde karşılayabilirsiniz.

TİK raporu nedir ve ne zaman sunulur?

Yükseköğretim Kurulunun Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, doktora yeterlik sınavını geçen öğrenci için bir ay içinde tez izleme komitesi kurulmasını öngörür. Tez önerisi kabul edildikten sonra komite, ocak-haziran ve temmuz-aralık dönemlerinde birer kez olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Ayrıca öğrenci her toplantıdan önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar.

Raporun ne kadar önce teslim edileceği üniversiteden üniversiteye değişebilir. Pek çok üniversitenin yönetmeliği toplantıdan en az bir ay önce teslim ister; bazı güncel yönetmeliklerde ise bu süre on beş gündür. Bu nedenle kendi enstitünüzün yönetmeliğini ve form sayfasını kontrol etmeden takvim yapmayın.

Bununla birlikte unutulmaması gereken bir nokta var: ilk TİK raporu, tez önerisi savunmasından sonra başlar. Öneri savunması ayrı bir aşamadır ve kendi yazılı raporu vardır. Dolayısıyla “ilk dönem ne yazacağım?” sorusunun yanıtı, kabul edilen önerideki çalışma planında saklıdır.

Tez izleme komitesi kimlerden oluşur ve neye bakar?

Komite üç öğretim üyesinden oluşur: tez danışmanınız, anabilim dalı içinden bir üye ve anabilim dalı dışından bir üye. İkinci danışmanınız varsa toplantılara katılabilir. Yani raporunuzu yalnızca sizi yakından tanıyan danışmanınız değil, konuya dışarıdan bakan bir akademisyen de okur.

Dolayısıyla bu yapı, raporun nasıl yazılacağını da belirler. Dış üye ayrıntıları bilmediği için rapor, önceki dönemi hatırlatan kısa bir özetle açılmalıdır. Öte yandan komite üyeleri yoğun akademisyenlerdir. Bu nedenle uzun bir literatür anlatısı yerine net, ölçülebilir ve plana bağlanmış bir ilerleme görmek isterler.

Komitenin baktığı temel noktalar şunlardır: önceki dönemde söz verilen işler yapıldı mı, yapılmadıysa neden yapılmadı, yöntem hâlâ araştırma sorusuna uygun mu ve yeni plan gerçekçi mi? Danışmanınızla bu noktaları toplantıdan önce konuşmak işinizi kolaylaştırır; tez danışmanıyla etkili iletişim yazımızda bu görüşmeleri verimli hâle getirmenin yollarını anlattık.

TİK raporunda hangi bölümler bulunur?

Enstitülerin çoğu bir rapor şablonu yayımlar ve kapak bilgileri bu şablonda yer alır. Ancak içerik kısmı genellikle aynı mantıkla kurulur. Aşağıdaki tablo, iyi yapılandırılmış bir TİK raporunun bölümlerini ve her bölümde ne yazılacağını özetliyor:

Bölüm	İçerik	Örnek ifade
Kapak ve dönem bilgisi	Öğrenci, danışman, tez başlığı, kaçıncı rapor olduğu	“Üçüncü tez izleme raporu, temmuz-aralık dönemi”
Önceki dönemin özeti	Bir önceki toplantıda alınan kararlar ve planlanan işler	“Komite, pilot uygulamanın tamamlanmasını önermişti.”
Bu dönemde yapılanlar	Tamamlanan işler, somut çıktılar ve kanıtlar	“Ölçek, 42 katılımcıyla pilot olarak uygulandı.”
Plandan sapmalar	Yapılamayan işler, nedenleri ve alınan önlemler	“Kurum izni gecikti; veri toplama bir ay kaydırıldı.”
Ara bulgular veya taslak bölümler	Varsa ilk analizler, yazılan bölümler	“Giriş ve kuramsal çerçeve taslağı ektedir.”
Gelecek dönemin çalışma planı	Ay ay işler, beklenen çıktılar	“Ocak-şubat: asıl veri toplama.”
Ekler	Taslak bölümler, etik onay, yayın veya bildiri bilgisi	“Ek-1: Etik kurul onay yazısı”

Ayrıca tablodaki örnek ifadeler kurgusaldır; yalnızca anlatım düzeyini göstermek için hazırlandı. En önemlisi, her bölümün bir önceki raporla bağlantılı olmasıdır. Komite, raporları art arda okuduğunda tezin nasıl ilerlediğini tek bir çizgi hâlinde görebilmelidir.

TİK raporu adım adım nasıl yazılır?

Her şeyden önce şunu belirtelim: raporu son haftaya bırakmak, en sık yapılan hatadır. Bunun yerine aşağıdaki adımları dönem boyunca küçük parçalar hâlinde ilerletebilirsiniz:

1. Önceki toplantı tutanağını açın. Komitenin önerilerini madde madde listeleyin; raporunuz bu listeye yanıt vermelidir.
2. Çalışma günlüğü tutun. Her hafta yaptığınız işi iki üç cümleyle not edin. Rapor zamanı geldiğinde hafızanıza değil, notlarınıza güvenirsiniz.
3. Yapılanları çıktıya bağlayın. “Literatür okundu” yerine “Uyum stratejileri üzerine 35 çalışma incelendi ve sınıflandırma tablosu hazırlandı” yazın.
4. Sapmaları dürüstçe açıklayın. Gecikmenin nedenini ve aldığınız önlemi birlikte yazın.
5. Yeni planı ay ay kurun. Her ayın sonunda neyin bitmiş olacağını belirtin.
6. Danışmanınıza taslağı gösterin. Teslimden en az bir hafta önce geri bildirim isteyin.

Literatür bölümünde ilerleme gösterirken okuduğunuz kaynakları bir sisteme bağlamak işinizi hızlandırır. Bu konuda etkili literatür taraması rehberimiz pratik bir yöntem sunuyor. Ayrıca dönemi haftalara bölmek için tez yazarken zamanı verimli kullanma önerilerimize de göz atabilirsiniz.

Örnek: Altı aylık ilerleme raporda nasıl anlatılır?

Şimdi somut bir örnek üzerinden gidelim. Eğitim bilimleri alanında, öğretmenlerin dijital değerlendirme araçlarını kullanma düzeyini inceleyen bir doktora öğrencisi düşünelim. Önceki toplantıda komite, ölçeğin pilot uygulamasını ve etik onayın alınmasını istemişti. Bu öğrencinin raporundaki “bu dönemde yapılanlar” bölümü şöyle yazılabilir:

“Önceki dönemde komitenin önerisi doğrultusunda etik kurul başvurusu yapılmış ve onay yazısı alınmıştır (Ek-1). Ölçeğin pilot uygulaması iki okulda tamamlanmış, madde analizine göre iki madde yeniden yazılmıştır. Kuramsal çerçeve bölümünün taslağı hazırlanmıştır (Ek-2). Kurum izni süreci beklenenden uzun sürdüğü için asıl veri toplama bir ay ileri alınmıştır.”

Görüldüğü gibi bu paragraf kısadır ama komitenin aradığı her şeyi içerir: önceki öneriye yanıt, somut çıktı, kanıt olarak ek ve açıklanmış bir sapma. Öğrencinin planı da aynı netlikte olmalıdır. Örneğin “Ocak-şubat: asıl veri toplama; mart: veri temizleme ve ön analiz; nisan: bulgular bölümünün ilk taslağı” gibi.

Etik onay sürecini henüz tamamlamadıysanız, bunu planın ilk maddesine koyun. Etik kurul başvurusu rehberimiz, bu adımı tez takviminize nasıl yerleştireceğinizi ayrıntılı anlatıyor.

Toplantıda TİK raporu nasıl sunulur?

Yazılı rapor kadar toplantıdaki kısa sunum da önemlidir. Çoğu komite on beş ila yirmi dakikalık bir sunum ve ardından soru-cevap bekler. Sunumu rapordaki sırayla kurmak, üyelerin sizi kolayca takip etmesini sağlar.

Bu nedenle sunumda raporu okumak yerine üç şeye odaklanın: dönemin en önemli çıktısı, karşılaştığınız asıl sorun ve gelecek dönemin kritik adımı. Ayrıca bir önceki toplantıdaki önerileri tek bir slaytta “öneri – yapılan” eşleşmesiyle göstermek iyi bir izlenim bırakır.

Öte yandan sık gelen sorulara önceden hazırlanın. Örneğin “Örneklem büyüklüğü analiz için yeterli mi?”, “Bu gecikme mezuniyet takvimini etkiler mi?” veya “Bulgularınızı hangi kuramla tartışacaksınız?” gibi sorular sıkça yöneltilir. Nicel analiz planınızla ilgili sorulara hazırlanırken veri analizi desteği sunan ekibimizden yöntemsel görüş alabilirsiniz.

TİK raporu neden başarısız bulunur?

Komite her toplantı sonunda çalışmayı başarılı ya da başarısız olarak değerlendirir. Yönetmelik çerçevesinde, komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin üniversiteyle ilişiği kesilebilir. Bu yüzden tek bir başarısız sonuç bile ciddiye alınmalıdır.

Başarısız değerlendirmenin arkasında genellikle şu nedenler bulunur:

• Somut ilerleme olmaması: Rapor yalnızca okumalardan söz ediyor, hiçbir çıktı göstermiyorsa.
• Önceki önerilerin görmezden gelinmesi: Komitenin istediği değişiklikler yapılmamış ve gerekçesi de verilmemişse.
• Kopyala-yapıştır raporlar: Bir önceki raporun neredeyse aynısı yeniden sunulmuşsa.
• Gerçekçi olmayan plan: Altı ayda bitmesi mümkün olmayan işler listelenmişse.
• Toplantıya hazırlıksız gelmek: Öğrenci kendi verisini ve yöntemini açıklayamıyorsa.

Başarısız bir değerlendirme aldıysanız, komitenin gerekçelerini yazılı olarak isteyin ve bir sonraki dönemin planını bu gerekçelere göre yeniden kurun. Böylece bir sonraki raporunuz doğrudan bu eksiklere yanıt verir.

Plan değişirse raporda ne yazılmalı?

Doktora süreci uzun olduğu için planın değişmesi olağandır. Veri toplanacak kurum değişebilir, bir ölçek uygun çıkmayabilir ya da bir yöntem araştırma sorusunu karşılamayabilir. Yine de önemli olan değişikliği saklamak değil, gerekçesiyle birlikte komiteye sunmaktır.

Genel olarak küçük değişiklikleri “plandan sapmalar” bölümünde açıklamak yeterlidir. Ancak araştırma sorusunu, örneklemi veya yöntemi temelden değiştiren bir karar, komitenin onayını gerektirir. Bu durumda danışmanınızla birlikte kısa bir gerekçe metni hazırlayın: neyin değiştiğini, neden değiştiğini ve tezin amacına nasıl daha iyi hizmet edeceğini yazın.

Ayrıca etik onay aldıktan sonra veri toplama aracını değiştirirseniz, çoğu kurul değişiklik başvurusu ister. Bu adımı da yeni çalışma planına eklemeyi unutmayın.

Sık sorulan sorular

TİK raporu kaç sayfa olmalı?

Aslında kesin bir sayfa sınırı çoğu enstitüde yoktur. Genellikle kapak hariç beş ila on sayfa, ekler hariç yeterli olur. Asıl ölçüt uzunluk değil, yapılan işin somut ve kanıtlı biçimde anlatılmasıdır.

TİK raporu ile tez önerisi raporu arasındaki fark nedir?

Tez önerisi raporu, araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını ilk kez sunar ve sözlü savunmayla değerlendirilir. TİK raporu ise öneri kabul edildikten sonra her dönem hazırlanır ve bu planın ne kadar gerçekleştiğini gösterir.

Bu dönem hiç ilerleme yoksa ne yazmalıyım?

Durumu gizlemeyin. Hangi işin neden yapılamadığını, bu süreçte neler öğrendiğinizi ve gecikmeyi telafi etmek için hangi somut adımları atacağınızı yazın. Gerekçeli ve gerçekçi bir plan, boş geçen bir dönemin etkisini azaltır.

Tez izleme komitesi üyeleri değişebilir mi?

Evet. Yönetmelik, komitenin kurulmasından sonraki dönemlerde anabilim dalının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayıyla üyelerde değişiklik yapılabileceğini öngörür. Yeni üyeye ilk toplantıda tezinizin kısa bir özetini sunmak faydalı olur.

TİK raporuna yayın veya bildiri eklemek gerekir mi?

Zorunlu olup olmadığı enstitüye göre değişir. Yine de dönem içinde sunduğunuz bir bildiri veya hazırladığınız bir makale taslağı varsa ek olarak vermek, ilerlemenizi güçlü biçimde gösterir.

Rapor teslim tarihini kaçırırsam ne olur?

Bu durum enstitünün kurallarına göre değerlendirilir ve toplantının ertelenmesine ya da çalışmanın olumsuz değerlendirilmesine yol açabilir. Gecikme olasılığını fark ettiğiniz anda danışmanınıza ve enstitüye yazılı olarak bilgi verin.

Özetle, iyi bir TİK raporu önceki dönemle bağlantı kurar, yapılanları kanıtla gösterir, sapmaları açıklar ve gerçekçi bir plan sunar. Raporu dönem boyunca tuttuğunuz notlarla adım adım hazırlarsanız, tez izleme komitesi toplantıları doktora sürecinizi yavaşlatan bir engel değil, ilerlemenizi düzenleyen bir kontrol noktasına dönüşür.