IEEE metin içi atıf, kaynağı yazar adı ve yıl yerine köşeli parantez içindeki bir numarayla gösterir: [1], [2] gibi. Kısa cevap şudur: kaynaklar metinde ilk geçtikleri sıraya göre numaralanır, aynı kaynağa her dönüşte aynı numara kullanılır, numara satır üzerinde ve cümle noktalamasının içinde yer alır.
Bu yazıda yalnızca metin içindeki atıfa odaklanıyoruz: numaralandırma mantığı, çoklu atıf, sayfa ve şekil belirtme, yazar adıyla birlikte kullanım ve sık yapılan hatalar. Kurallar, IEEE’nin resmî IEEE Reference Guide belgesinin “Citing References” bölümüyle karşılaştırılarak hazırlanmıştır. Kaynakçanın tamamı ve diğer kaynak türleri için IEEE kaynak gösterme kılavuzumuza bakabilirsiniz.
IEEE metin içi atıf nasıl yapılır?
IEEE Reference Guide’a göre metin içindeki atıflar satır üzerinde, köşeli parantez içinde ve noktalamanın içinde yer alır. Yani numara, cümleyi bitiren noktadan ya da virgülden önce gelir:
- Doğru: “Bu yöntem gürültüyü önemli ölçüde azaltmaktadır [3].”
- Yanlış: “Bu yöntem gürültüyü önemli ölçüde azaltmaktadır. [3]”
Numaralar üst simge olarak yazılmaz; metinle aynı satırda ve aynı boyutta durur. Kılavuz, atıf numarasının dilbilgisi açısından iki şekilde kullanılabileceğini belirtir: dipnot numarası gibi (“Brown [4] tarafından gösterildiği gibi”) ya da bir isim gibi (“[3]’te gösterildiği gibi”).
İngilizce metinlerde “Ref. [3]” ya da “reference [3]” kalıbının yalnızca cümle başında kullanılması önerilir; cümle içinde doğrudan “in [3]” yazılır. Türkçe tezde bunun karşılığı, numarayı ek alarak bir isim gibi kullanmaktır: “[3]’te önerilen model…”
Numaralandırma hangi sırayla yapılır?
IEEE sisteminde numaralar alfabetik değil, metinde ilk geçiş sırasına göre verilir. Tezinizde ilk atıf yaptığınız kaynak [1], ikinci farklı kaynak [2] olur. Daha sonra [1] numaralı kaynağa yeniden atıf yaparsanız yeni bir numara vermez, yine [1] yazarsınız.
Kaynakça da aynı sırayı izler: [1] numaralı kaynak listenin başında yer alır. Bu nedenle bir bölümü taşıdığınızda ya da yeni bir kaynak eklediğinizde hem metindeki numaraları hem kaynakçayı yeniden düzenlemeniz gerekebilir. Kaynakça biçimi için IEEE kaynakça rehberimize göz atabilirsiniz.
Uzun tezlerde numaraların elle takibi hataya açıktır. Zotero, Mendeley ya da EndNote gibi bir kaynak yönetim aracının IEEE stilini kullanmak, numaraları otomatik güncellediği için en güvenli yoldur.
Araç kullanmıyorsanız, yazım sırasında her yeni kaynağı bir tabloya eklemeyi alışkanlık hâline getirin. Tabloda kaynağın numarasını, kısa künyesini ve metinde ilk geçtiği sayfayı tutmak, sonradan bölüm sırasını değiştirdiğinizde hangi numaraların kayacağını hızla görmenizi sağlar. Son okumada bu tabloyu kaynakçayla karşılaştırarak eksik ya da fazla kaynak olup olmadığını da kontrol edebilirsiniz. Bu küçük alışkanlık, teslim haftasında saatler süren numara düzeltmelerinin önüne geçer.
Birden fazla kaynağa aynı anda atıf
Resmî kılavuzdaki örnekler, her numaranın kendi köşeli parantezi içinde yazıldığını gösterir. Ardışık numaralar için aralık, ardışık olmayanlar için virgül kullanılır.
| Durum | Doğru yazım | Kaçınılacak yazım |
|---|---|---|
| Tek kaynak | … sonuçlar [2]. | … sonuçlar (2). |
| İki ayrı kaynak | … gösterildiği gibi [4], [5]. | … [4, 5]. |
| Aralık ve tekil numaralar | … daha önce belirtildiği gibi [2], [4]–[7], [9]. | … [2, 4-7, 9]. |
| İsim olarak kullanım | … [4] ve [6]–[9]’a göre … | … Ref. [4] ve [6-9]’a göre … |
| Belirli sayfa | … [3, pp. 5–10]. | … [3] s. 5-10. |
| Belirli şekil ya da denklem | … [3, Fig. 1]; [3, eq. (2)]. | … [3] Şekil 1. |
Aralıklarda kısa çizgi yerine en dash (–) kullanılır. Türkçe tezlerde “pp.” yerine “s.” kısaltmasının kabul edilip edilmediğini enstitü kılavuzunuzdan kontrol edin; tez boyunca tek bir biçimi koruyun.
Atıflarınızı birlikte kontrol edelim
Tezinizde IEEE numaralandırması karıştıysa ya da kaynakçayla metin uyuşmuyorsa, atıflarınızı birlikte gözden geçirebiliriz. WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Yazar adıyla birlikte IEEE metin içi atıf
Cümlede yazarın adını anmak isteyebilirsiniz. Bu durumda soyadını yazıp numarayı hemen ardından eklersiniz: “Smith [4] ve Brown ile Jones [5]…”. IEEE Reference Guide, metin içinde üç ya da daha fazla yazarlı bir kaynaktan söz ederken ilk yazarın soyadından sonra et al. kullanılmasını belirtir: “Wood et al. [7]”. Türkçe tezlerde “Wood ve ark. [7]” kullanımı da yaygındır; hangisini seçeceğinizi kılavuzunuza göre belirleyin.
Yazar adı yalnızca cümlenin akışı gerektirdiğinde kullanılmalıdır. IEEE’de atıfın asıl taşıyıcısı numaradır; yazar adını yazmasanız da atıf eksiksiz sayılır.
Aynı kaynağa tekrar atıf ve ibid. kullanımı
IEEE sisteminde ibid. ya da op. cit. kullanılmaz. Kılavuz bunların kaynakçadan çıkarılmasını ve metinde önceki kaynak numarasının tekrar edilmesini söyler. Farklı bir sayfa ya da bölüm gösterecekseniz bilgiyi numaranın yanına eklersiniz: [3, Sec. 4.5], [3, Ch. 2, pp. 5–10] ya da [3, Appendix I].
Bu yaklaşım, kaynakçayı sade tutar ve okurun her atıfta aynı listeye bakmasını sağlar. Web kaynaklarına atıfta da kural aynıdır; erişim tarihi ve URL ayrıntıları yalnızca kaynakçada yer alır. Ayrıntılar için IEEE’de web sitesi kaynak gösterme yazımızı inceleyebilirsiniz.
Türkçe tezde atıf numarasına ek nasıl getirilir?
Türkçe metinlerde numarayı bir isim gibi kullandığınızda ek getirmeniz gerekir. Burada kural, rakamın okunuşuna göre ünlü ve ünsüz uyumudur. Ek, kesme işaretiyle köşeli parantezden sonra yazılır.
- [1]’de, [1]’e göre (bir)
- [2]’de, [2]’ye göre (iki)
- [3]’te, [3]’e göre (üç)
- [4]’te, [4]’e göre (dört)
- [5]’te, [5]’e göre (beş)
- [6]’da, [6]’ya göre (altı)
- [10]’da, [10]’a göre (on)
Ek getirmek zorunda kalmamak için cümleyi yeniden kurmak da bir seçenektir: “[6]’da önerilen yöntem” yerine “Önerilen yöntem [6] …” biçimi hem daha akıcıdır hem de ek hatası riskini ortadan kaldırır. Özellikle çoklu atıflarda, örneğin “[4]–[7]’de” gibi kullanımlarda, ekin son numaraya göre getirildiğini unutmayın; okunuşu “dört ile yedi arasındakilerde” gibi uzun bir yapıya dönüştüğü için bu tür cümleleri sade tutmak daha iyidir.
Bir başka dikkat noktası da numaranın cümle içindeki yeridir. Atıf, desteklediği bilginin hemen ardından gelmelidir. Cümlenin yalnızca bir kısmı kaynağa dayanıyorsa numarayı o kısmın sonuna, diğer kısım sizin yorumunuzsa onu numaradan sonra yazın. Böylece okur hangi bilginin kaynaktan, hangisinin sizin çıkarımınızdan geldiğini ayırt edebilir. Paragraf boyunca aynı kaynağa dayanıyorsanız her cümlenin sonuna numara eklemek yerine paragrafın başında ve sonunda atıf yapmak genellikle yeterlidir; ancak doğrudan alıntılarda numara her zaman alıntının hemen ardından gelir.
IEEE metin içi atıf hataları ve kontrol listesi
- Numarayı noktadan sonra yazmak ya da üst simge kullanmak.
- Kaynakları alfabetik sırayla numaralandırmak.
- Aynı kaynağa ikinci atıfta yeni numara vermek.
- Birden fazla numarayı tek köşeli parantez içine yazmak: [4, 5].
- Yazar-yıl sistemini ve numaralı sistemi aynı tezde karıştırmak.
- Metinde atıf yapılan bir numaranın kaynakçada bulunmaması ya da kaynakçadaki bir kaynağa metinde hiç atıf yapılmaması.
Teslimden önce kaynakçanızı baştan sona tarayın ve her numaranın metindeki ilk geçişini bulun. Sıra bozulmuşsa kaynak yönetim aracınızla belgeyi yeniden biçimlendirin.
Sık sorulan sorular
IEEE metin içi atıf noktadan önce mi sonra mı yazılır?
Resmî kılavuza göre numara noktalamanın içinde, yani cümleyi bitiren noktadan önce yer alır.
Aynı kaynağa ikinci kez atıf yaparken numara değişir mi?
Hayır. Kaynak ilk geçtiğinde aldığı numarayı tez boyunca korur.
Birden fazla kaynağı tek parantezde gösterebilir miyim?
Kılavuz örneklerinde her numara kendi köşeli parantezindedir: [4], [5] ya da [4]–[7].
Türkçe tezde et al. yerine ve ark. yazılabilir mi?
Birçok enstitü buna izin verir. Önemli olan seçtiğiniz biçimi tez boyunca tutarlı kullanmaktır.
Özetle, doğru bir IEEE metin içi atıf için dört kural yeterlidir: köşeli parantez, ilk geçiş sırasına göre numara, her dönüşte aynı numara ve noktalamanın içinde konum. Bu kuralları bir kaynak yönetim aracıyla birlikte uygularsanız, kaynakçanız da metninizle kendiliğinden uyumlu kalır.
