IEEE denklem yazımı birkaç net kurala dayanır: denklemler metinden ayrı satırda yazılır, ardışık olarak numaralandırılır ve numara parantez içinde sağa yaslanır; metinde bir denkleme “(1)” biçiminde atıf yapılır. Kısa cevap şudur: değişkenleri italik, birimleri ve fonksiyon adlarını düz yazın, birimlerde SI sistemini kullanın, sayı ile birim arasında boşluk bırakın ve her sembolü ilk kullandığınız yerde tanımlayın.
Bu yazı kaynak gösterme ya da kısaltma kurallarına değil, teknik metinlerin en çok hata barındıran kısmına, yani denklem, birim ve sembol yazımına odaklanır. IEEE yazar şablonları ve yazım kılavuzundaki ilkeleri Türkçe tez ve makaleler için örneklerle açıklıyoruz.
IEEE denklem yazımında numaralandırma nasıl yapılır?
IEEE şablonları, denklemlerin metin boyunca ardışık olarak numaralandırılmasını ister. Numara parantez içinde yazılır ve satırın sağ kenarına yaslanır. Denklem ise kendi satırında, genellikle ortalanmış ya da girintili biçimde yer alır.
Tezlerde bölüm bazlı numaralandırma da sık görülür; örneğin üçüncü bölümün ilk denklemi (3.1) olarak yazılabilir. Bu tercih genellikle enstitünüzün yazım kılavuzuna bağlıdır. Hangi sistemi seçerseniz seçin, tüm tez boyunca aynı yöntemi sürdürmeniz gerekir.
Numara yalnızca metinde atıf yapılan ya da sonradan yeniden kullanılacak denklemlere verilmelidir düşüncesi bazı alanlarda yaygındır; ancak IEEE dergilerinde ayrı satırdaki denklemlerin numaralandırılması olağandır. Hedef derginin yazar talimatlarını kontrol etmek en sağlıklı yoldur.
Pratik bir öneri olarak, revizyon sürecinde denklem eklediğinizde ya da sildiğinizde numaraları elle değiştirmek yerine otomatik numaralandırma kullanın. Böylece metindeki bütün atıflar kendiliğinden güncellenir ve atlamalı numaralar oluşmaz. Özellikle uzun tezlerde bu küçük alışkanlık, son okuma aşamasında ciddi zaman kazandırır.
Metinde denkleme nasıl atıf yapılır?
IEEE stilinde denkleme metin içinde yalnızca parantezli numarasıyla atıf yapılır: “(1) numaralı ifadeden de görüldüğü gibi” ya da İngilizce metinlerde “as shown in (1)”. “Eq. (1)” veya “equation (1)” gibi kullanımlar yerine kısa biçim tercih edilir. Tek istisna cümlenin başıdır: cümle bir denklemle başlıyorsa “Equation (1) shows …” biçiminde açık yazılır.
Türkçe metinlerde bu kural “Denklem (1)” ya da “(1) numaralı denklem” biçiminde uygulanabilir. Önemli olan, şekil ve tablolar için kullandığınız atıf mantığıyla tutarlı olmaktır. Ayrıca köşeli parantezlerin kaynak numaraları için ayrıldığını unutmayın; denklem numaraları her zaman normal parantez içinde yazılır.
Değişken, sembol ve fonksiyonlar nasıl yazılır?
Matematiksel ifadelerde yazı biçimi anlam taşır. Aşağıdaki tablo IEEE şablonlarında yer alan temel tercihleri özetler.
| Öge | Yazım biçimi | Örnek |
|---|---|---|
| Değişkenler ve büyüklükler | İtalik | V, I, t |
| Birimler | Düz (italik değil) | V, A, s, Hz |
| Standart fonksiyonlar | Düz | sin, cos, log, exp |
| Vektör ve matrisler | Genellikle kalın | x, A |
| Alt simgeler (açıklayıcı) | Düz | Vout |
| Eksi işareti | Kısa çizgi değil, eksi işareti | −5 (− karakteri) |
Her sembolü metinde ilk geçtiği yerde tanımlayın: “Burada V çıkış gerilimini, R yük direncini göstermektedir.” gibi. Sembol sayısı fazlaysa tezin başına bir simgeler listesi eklemek, okuyucunun işini kolaylaştırır. Simgeler listesine benzer biçimde kısaltmaları nasıl tanımlayacağınızı IEEE kısaltma kullanımı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
SI birimleri ve sayı yazımı
IEEE yazar kılavuzları SI birimlerinin birincil birim olarak kullanılmasını önerir. Başka bir birim sistemi kullanılacaksa, SI karşılığı parantez içinde verilebilir. Birimlerle ilgili temel kurallar şunlardır:
- Sayı ile birim arasında boşluk bırakın: “5 mm”, “10 kHz”.
- Ondalık sayılarda sıfırı atlamayın: “.25” yerine “0.25” (Türkçe metinlerde virgüllü yazım için enstitü kılavuzunuza bakın).
- Birim adlarını ve sembollerini karıştırmayın: bir metinde “Wb/m²” ile “webers per square meter” bir arada kullanılmaz.
- Birimlerin çoğul hâli yapılmaz: “5 kgs” değil “5 kg”.
- Bileşik birimlerde çarpım ve bölme işaretlerini tutarlı kullanın.
Türkçe tezlerde ondalık ayırıcı konusu ayrıca önemlidir. Enstitüler çoğunlukla Türkçe yazım geleneğine uygun olarak virgül kullanımını ister; İngilizce makalelerde ise nokta kullanılır. Tez ve makale sürümlerini hazırlarken bu farkı gözden kaçırmayın.
Denklemli bölümlerinizi birlikte gözden geçirelim
Tezinizdeki denklem numaralandırması, sembol tutarlılığı ya da birim kullanımı konusunda emin olmak istiyorsanız, ilgili bölümleri birlikte kontrol edebiliriz. WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Uzun denklemler ve noktalama nasıl ele alınır?
IEEE denklem yazımında sık gözden kaçan iki konu, uzun ifadelerin bölünmesi ve denklemlerin cümle içindeki noktalamasıdır. Öncelikle şunu bilmek gerekir: denklem, içinde bulunduğu cümlenin bir parçasıdır. Bu nedenle IEEE şablonları, cümle denklemle devam ediyor ya da bitiyorsa denklemden sonra uygun noktalama işaretinin, yani virgül veya noktanın, kullanılmasını önerir.
Öte yandan iki sütunlu dergi düzeninde sütun genişliği sınırlıdır ve uzun ifadeler taşabilir. Böyle durumlarda denklemi anlamlı bir yerden, genellikle eşittir, artı ya da eksi gibi bir işlem işaretinden önce bölmek okunabilirliği korur. Bölünen satırları hizalamak ve tek bir numara kullanmak, ifadenin bütünlüğünü gösterir.
Ayrıca birbirine bağlı birkaç denklem art arda geliyorsa bunları bir grup olarak hizalamak ve her birine ayrı numara vermek, sonraki atıfları kolaylaştırır. Son olarak, denklemlerin hemen ardından gelen “burada” ile başlayan açıklama cümlelerini kısa tutun; her sembolü ayrı bir cümleyle anlatmak yerine tek bir cümlede virgüllerle sıralamak çoğu zaman daha okunaklıdır.
Örnek: denklemli bir paragraf nasıl kurulur?
Aşağıdaki kurgu örnek, kuralların birlikte nasıl uygulandığını gösterir:
“Doğrultucu çıkışındaki ortalama gerilim (1) ile hesaplanmıştır:
Vdc = 2Vm / π (1)
Burada Vm giriş geriliminin tepe değerini göstermektedir. (1) numaralı ifadeye göre tepe değeri 12 V olan bir giriş için ortalama çıkış yaklaşık 7,6 V olur.”
Bu kısa örnekte denklem ayrı satırdadır, numarası sağdadır, değişkenler italik, birim düz ve sayıdan bir boşlukla ayrılmıştır; sembol de ilk kullanıldığı yerde tanımlanmıştır.
Denklem yazımı için hangi araçlar kullanılmalı?
IEEE şablonları hem LaTeX hem de Microsoft Word için sunulur. LaTeX kullanıyorsanız equation ortamı numaralandırmayı otomatik yapar ve \label ile \ref komutları atıfları günceller. Word kullanıyorsanız yerleşik denklem düzenleyicisini tercih edin ve denklemleri görüntü olarak eklemekten kaçının; görüntü hâlindeki denklemler hem kalite hem de düzenleme açısından sorun yaratır.
Denklemli bölümleri makale yapısının bütünü içinde nasıl konumlandıracağınızı görmek için IEEE araştırma makalesi bölümleri yazımıza göz atabilirsiniz.
IEEE denklem yazımında sık yapılan hatalar
- Numarasız ya da atlamalı numaralandırma: (1), (2), (4) gibi atlamalar revizyon sonrası sık görülür.
- Metinde “Eq. (1)” kullanmak: Cümle başı dışında yalnızca “(1)” yazılır.
- Birimleri italik yazmak: Birimler her zaman düz yazılır.
- Tanımsız semboller: Her sembol ilk geçtiği yerde açıklanmalıdır.
- Aynı büyüklük için farklı semboller: Bir bölümde Vo, diğerinde Vout kullanmak okuyucuyu yanıltır.
- Denklemi görüntü olarak eklemek: Düzenleme ve baskı kalitesi açısından sorun çıkarır.
Denklem kuralları, makalenin genel biçim gereklilikleriyle birlikte düşünülmelidir. Makale yapısının tamamı için IEEE makale yazma rehberimiz bu konunun çatı içeriğidir.
Sık sorulan sorular
IEEE denklem yazımında numara nereye konur?
Numara parantez içinde yazılır ve denklemin bulunduğu satırın sağ kenarına yaslanır.
Metinde “Denklem (1)” yazmak yanlış mı?
IEEE İngilizce metinlerde cümle başı dışında yalnızca “(1)” önerir. Türkçe tezlerde enstitü kılavuzunuzun tercihini izleyin ve tutarlı olun.
Birimler italik mi yazılır?
Hayır. Değişkenler italik, birimler ise düz yazılır.
Tezde bölüm bazlı denklem numarası kullanılabilir mi?
Evet, (3.1) gibi bölüm bazlı numaralar tezlerde yaygındır. Seçtiğiniz sistemi tezin tamamında koruyun.
Denklemleri ekran görüntüsü olarak ekleyebilir miyim?
Önerilmez. LaTeX veya Word denklem düzenleyicisi kullanmak hem kaliteyi hem de düzenlenebilirliği korur.
Özetle, IEEE denklem yazımında başarının anahtarı tutarlılıktır: ardışık numaralar, parantezli atıflar, italik değişkenler, düz birimler ve ilk geçişte tanımlanan semboller. Bu kuralları yazım sürecinin başında benimserseniz, revizyon aşamasında saatler süren düzeltmelerle uğraşmazsınız.
