Raporda etkileşimli grafik kullanmak, okuyucunun veriyi yakınlaştırarak, filtreleyerek ya da farklı senaryoları seçerek incelemesine imkân tanır. Kısa cevap şudur: IEEE düzeninde yazılan bir raporun ana metni her zaman statik, numaralı ve açıklamalı şekillerle tek başına anlaşılır olmalıdır; etkileşimli grafik, video, kod veya veri dosyaları ise bu metni tamamlayan ek materyal olarak sunulur ve metinde açıkça atıf yapılır.
Bu ayrım önemlidir, çünkü IEEE Xplore’da yayımlanan makaleler PDF olarak okunur ve yazdırılır; etkileşimli içerik ise ayrı dosyalar hâlinde “media” bölümünde yer alır. Bu yazıda etkileşimli grafiğin ne zaman gerçekten değer kattığını, statik karşılığının nasıl hazırlanacağını, IEEE Author Center’ın ek materyal önerilerini ve README dosyasının içeriğini örneklerle anlatıyoruz. Rapor yapısının genel kuralları için IEEE teknik rapor rehberimize bakabilirsiniz.
Raporda etkileşimli grafik ne zaman gerçekten işe yarar?
Etkileşim her grafiğe değer katmaz. Tek bir karşılaştırmayı gösteren çubuk grafik, statik hâliyle zaten açıktır. Etkileşimli grafik şu durumlarda anlamlıdır:
- Çok boyutlu veri: Aynı ölçümün farklı sıcaklık, yük veya frekans değerlerindeki davranışını tek şekilde göstermek gerektiğinde.
- Uzun zaman serileri: Aylarca toplanan sensör verisinde belirli bir olaya yakınlaşmak gerektiğinde.
- Senaryo karşılaştırması: Okuyucunun parametre değiştirerek sonuçları kendisinin görmesinin, metinde onlarca tablo vermekten daha anlaşılır olduğu durumlarda.
- Üç boyutlu modeller: Bir parçanın ya da yüzey dağılımının farklı açılardan incelenmesi gerektiğinde.
Buna karşılık, hakemin ya da yöneticinin ana sonucu görmesi için etkileşime ihtiyaç duyulmamalıdır. Ana bulgu, statik şekilde ve metinde açıkça yazılı olmalıdır.
Etkileşimli grafiğin statik karşılığı nasıl hazırlanır?
IEEE düzeninde şekiller numaralandırılır, açıklaması şeklin altına yazılır ve metinde “Şekil 3’te görüldüğü gibi” biçiminde atıf yapılır. Etkileşimli bir grafik kullanacaksanız ana metne onun en bilgilendirici görünümünü statik şekil olarak koyun ve şekil açıklamasında etkileşimli sürüme yönlendirin.
Örnek şekil açıklaması: “Şekil 4. Üç farklı yük durumunda motor sıcaklığının zamana göre değişimi. Tüm yük durumlarını ve sensörleri karşılaştırmaya imkân tanıyan etkileşimli sürüm ek materyalde verilmiştir.”
Statik şekilde eksen adları ve birimler okunaklı olmalı, eğriler yalnızca renkle değil çizgi tipi veya işaretçiyle de ayrılmalıdır. Böylece rapor siyah-beyaz yazdırıldığında ya da renk körlüğü olan bir okuyucu tarafından incelendiğinde bilgi kaybolmaz.
| Öğe | Ana metinde (PDF) | Ek materyalde |
|---|---|---|
| Grafik | En bilgilendirici statik görünüm, numaralı şekil olarak | Etkileşimli HTML sürümü veya kaynak dosyası |
| Veri | Özet tablolar ve temel istatistikler | Ham veri dosyası (CSV vb.) ve açıklaması |
| Video | Videodan alınmış temsilî kare ve kısa açıklama | Video dosyası |
| Kod | Algoritmanın metin içi özeti | Çalıştırılabilir kaynak kod ve kullanım talimatı |
| Kullanım bilgisi | Ek materyale yapılan atıf | README dosyası |
IEEE ek materyal için hangi dosya türlerini önerir?
IEEE Author Center’ın “Prepare Supplementary Materials” sayfası, ek materyal için şu dosya türlerini önerir: metin için TXT, DOC, DOCX veya PDF; görsel için JPG, TIF, PNG, GIF, PDF, PS, EPS veya BMP; video için MP4, MOV, WMV veya AVI; ses için MP3, AIFF, MOV, RA veya WAV. Ek dosyalar gönderim sırasında “supplementary” olarak etiketlenip ayrı dosyalar hâlinde yüklenir.
Video için aynı sayfada MP4 tercih edildiği, önerilen dosya boyutunun 100 MB’ın altında olduğu belirtilir. Bazı IEEE dergileri ve toplulukları daha düşük sınırlar uygulayabildiği için hedef yayının yazar yönergesini ayrıca kontrol etmek gerekir.
Etkileşimli bir grafik genellikle HTML ve JavaScript dosyalarından oluşur. Bu tür dosyalar doğrudan PDF’ye gömülmez; ek materyal paketi içinde, nasıl açılacağı README’de anlatılarak sunulur. Grafiğin dayandığı veriyi de pakete eklemek, sonuçların doğrulanmasını kolaylaştırır. Veri dosyalarına nasıl atıf yapılacağını IEEE veri seti atfı yazımızda anlattık.
README dosyasında neler yer almalı?
IEEE, oynatılabilir multimedya nesneleri için README dosyasında şu bölümlerin bulunmasını ister:
- Açıklama (Description): Dosyaların genel tanımı ve okuyucunun bunları indirerek ne elde edeceği.
- Boyut (Size): Tüm nesnelerin toplam boyutu; bir megabaytın altındaysa kilobayt, üstündeyse megabayt olarak.
- Oynatıcı bilgisi (Player information): Dosyaları açmak için gereken yazılımın adı ve en düşük sürümü, varsa özel gereksinimler.
- Dosya listesi (Packing list): Pakette yer alan bütün dosyaların listesi.
- İletişim bilgisi: Okuyucunun sorusu olduğunda ulaşabileceği yazar bilgisi.
README dosyası PDF veya düz metin biçiminde hazırlanmalıdır. IEEE, kabul edilen makalenin ek dosyalarını README ile birlikte ZIP veya tar.gz olarak sıkıştırıp IEEE Xplore’a yükler. IEEE’nin hazırlık kılavuzu, yayın ekibinin dosyaların kullanımına destek vermeyeceğini belirttiği için talimatların eksiksiz olması önemlidir.
Örnek README açıklaması: “Bu paket, Şekil 4’teki sıcaklık grafiğinin etkileşimli sürümünü (sicaklik.html) ve dayandığı ölçüm verisini (olcum.csv) içerir. Dosya güncel bir web tarayıcısında açılır; sağ üstteki menüden yük durumu seçilebilir.”
Raporunuzun görsellerini birlikte planlayalım
Verilerinizi IEEE düzenine uygun statik şekillere dönüştürmek, etkileşimli grafik ve ek materyal paketini hazırlamak ya da README dosyasını düzenlemek istiyorsanız, durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz. WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Etkileşimli grafik hangi araçlarla hazırlanabilir?
Etkileşimli grafik hazırlamak için yaygın seçenekler arasında Python tabanlı Plotly ve Bokeh, R tabanlı Shiny ve htmlwidgets, MATLAB’ın etkileşimli şekil dışa aktarma özellikleri ve Jupyter defterleri bulunur. Seçim yaparken şu sorular yol göstericidir:
- Grafik internet bağlantısı olmadan, tek bir HTML dosyası olarak açılabiliyor mu?
- Okuyucunun ücretli veya özel bir yazılım kurması gerekiyor mu?
- Aynı koddan yayın kalitesinde statik şekil de üretilebiliyor mu?
- Dosya boyutu hedef yayının sınırları içinde kalıyor mu?
Uzun süre erişilebilir kalması istenen raporlarda bir sunucuya bağımlı panolar yerine kendi içinde çalışan dosyalar tercih edilmelidir. Bağlantılar zamanla kırılabilir; ek materyal paketi ise raporla birlikte saklanır. Veri analizinin rapordaki anlatımı için IEEE veri analizi raporu rehberimize göz atabilirsiniz.
Etkileşimli içerikte sık yapılan hatalar nelerdir?
- Ana bulguyu yalnızca etkileşimli grafikte göstermek: PDF okuyucusu sonucu göremez.
- Ek materyale metinde atıf yapmamak: Okuyucu ek dosyanın varlığından habersiz kalır.
- README hazırlamamak: Dosyaların nasıl açılacağı belirsiz kalır.
- Yalnızca renge dayalı ayrım: Yazdırılan ya da renk körlüğü olan okuyucunun incelediği sürümde bilgi kaybolur.
- Harici bir panoya bağlantı vermek: Bağlantı kırıldığında içerik tamamen kaybolur.
- Kişisel veya gizli veriyi paylaşmak: Ham veri dosyaları paylaşılmadan önce anonimleştirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Etkileşimli grafik IEEE makalesinin PDF’ine eklenebilir mi?
Ana metin statik şekillerle hazırlanır. Etkileşimli grafik, video veya kod gibi içerikler IEEE’de ek materyal olarak ayrı dosyalar hâlinde yüklenir ve IEEE Xplore’da makaleyle birlikte sunulur.
IEEE ek materyal videoları için boyut sınırı var mı?
IEEE Author Center video için MP4’ü tercih edilen biçim, 100 MB altını önerilen boyut olarak belirtir. Bazı dergiler daha düşük sınır uygulayabilir; hedef yayının yönergesini kontrol edin.
README dosyası zorunlu mu?
IEEE, oynatılabilir multimedya nesneleri ve veri setleri için açıklama, boyut, yazılım bilgisi, dosya listesi ve iletişim bilgisi içeren bir README dosyası ister.
Ek materyale metinde nasıl atıf yapılır?
Şekil açıklamasında veya ilgili paragrafta etkileşimli sürümün ek materyalde verildiğini belirtmek yeterlidir; örneğin “etkileşimli sürüm ek materyalde verilmiştir” gibi.
Tez veya kurum içi raporda da bu kurallar geçerli mi?
IEEE kuralları IEEE yayınları içindir; ancak aynı mantık tez ve kurum içi raporlar için de işe yarar. Enstitünüzün veya kurumunuzun ek dosya kurallarını ayrıca kontrol edin.
Özetle, raporda etkileşimli grafik kullanmanın doğru yolu, ana metni statik şekillerle eksiksiz kurmak ve etkileşimli içeriği iyi belgelenmiş bir ek materyal paketiyle sunmaktır. Böylece rapor hem PDF olarak tek başına anlaşılır hem de veriyi derinlemesine incelemek isteyen okuyucuya ek bir katman sunar.
